حضرت فرمود : « عقلش چگونه است ؟ عرض كردند : اى رسول خدا ، از عبادت و فضيلت و خلق او مىگوييم : پس فرمود : عقلش چگونه است ؟ زيرا به احمق از نادانى وى بيش از گناه گنهكار صدمه مىرسد و همانا مردم در روز قيامت به اندازهء عقول خود به خدا نزديك مىشوند . « 94 » » ابودرداء گويد : « پيامبر ( ص ) : هرگاه از عبادت بسيار مردى آگاه مىشد از عقلش سئوال مىكرد . پس هرگاه مىگفتند : نيكوست مىفرمود : به او اميدوارم و اگر جز اين مىگفتند مىفرمود : به آنچه مىگوييد نرسيده است . « 95 » » ابودرداء گفت : « در محضر رسول خدا از عبادت فراوان مردى سخن به ميان آمد پيامبر ( ص ) فرمود : عقلش چگونه است ؟ گفتند : عقلى ندارد . فرمود : رفيقتان به آنچه به دو گمان دارد نرسيده است . « 96 » » مىگويم : پيش از اين رواياتى از طريق اهل بيت ( ع ) در اين باره در كتاب عقل از بخش عبادات نقل كرديم . غزالى گويد : تيزهوشى و بسيارى از غريزه عقل نعمتى از سوى خداى متعال در اصل فطرت است و اگر شخصى با كند ذهنى و نادانى آن را از دست داده باشد قابل جبران نيست . دوّم معرفت « 97 » است و مقصود اين است كه چهار چيز را بشناسد : نفس خود را ، پروردگار خويش را ، دنيا ، و آخرت را ، نفس خود را به بنده بودن و خوار بودن و اين كه در اين دنيا غريب و بيگانه از شهوتهاى حيوانى است و شهوات برايش زيانبخش است بشناسد ؛ و بداند كه آنچه با طبيعت او سازگار است شناخت خداست و فقط نگريستن به

--> ( 94 ) در باب علم اين حديث از داود بن محبر گذشت . و در كافى از حضرت صادق نظير آن نقل شده است . ( 95 ) طبرانى در مسند كبير خود از ابو درداء روايت كرده گويد : « هرگاه از عبادت بسيار مردى به پيامبر ( ص ) خبرى مىرسيد از عقل او مىپرسيد پس اگر مىگفتند : عقلش خوب است مىفرمود : به او اميدوارم و اگر جز اين مىگفتند مىفرمود : رفيق شما بجايى كه گمان داريد نمىرسد » در سند اين حديث مروان بن سالم است كه متروك است چنان كه در مجمع الزوائد ، ج 8 ، ص 28 ، آمده است . ( 96 ) مأخذ قبلى . ( 97 ) چنين است .